Det er ikkje noko spesielt med dette, ei scene som dagleg utspelar seg på hundrevis av andre skular i landet. Dagen går. Klokka tikkar. Ein ny dag kjem. På vesle Sørarnøy skole og barnehage i Gildeskål i Nordland, ser verda likevel litt annleis ut enn ho gjer dei fleste andre stader.
Her, langt oppe mot nord, med ei lysande strand, mellom høgfjell og fjord, som det heiter i Elias Blix' lengtande strofer, er det så vakkert at det kan gjere vondt. Men naturen - som læraren, professoren, salmediktaren, og Gildeskåls store son, skildra så presist for hundre og tjue år sidan - er ikkje nok.
På Sørarnøy skole er det usikkert kor lenge klokka skal tikke, kor mange dagar som skal kome. Faren for at skulen ein dag blir redusert til eit fjernt «Barndomsminne frå Nordland», som er tittelen på Blix' nordnorske «nasjonalsong», er reell.
- Det er sårbart, veldig sårbart, seier rektor Eva-Helen Fagermo.
Éi sjukmelding, og du har ein pressa situasjon, der undervisninga for dei 25 elevane på den fådelte (fleire trinn i same klasse) står i fare. For ei tid tilbake var meir halve staben sjuk over lang tid. Når staben er på sju, og ikkje alle i fulle stillingar, er det ikkje mange igjen.
Besteforeldre stilte opp. Mødrer. Fedrar. Ein lokal advokat la paragrafane til side for å jobbe som assistent og lærar på skulen.
Reknestykket
Då Sørarnøy skole og barnehage nyleg lyste ut ledig lærarstilling, søkte fire kandidatar. Ein frå Beiarn. Ein frå Pakistan. Ein frå ein stad i verda rektor ikkje hugsar namnet på.
Ein av søkarane hadde til overmål kvalifikasjonar, og han var frå Inndyr, kommunesenteret i Gildeskål, på andre sida av fjorden. Heldigvis takka han ja. Skulen og kommunen snudde seg raskt, og ein pendlaravtale med hybel tre dagar i veka gjorde susen.
Sett frå Arnøyane, med tvillingøyane Sørarnøy og Nordarnøy, som heng i hop med ei bru, er det ikkje arbeidsplassar det står på. Ei entreprenørånd har ein gong festa seg i det vêrbitne landskapet og dei 250 innbyggarane, ikkje ulikt mange andre småstader i Nord-Noreg om dagen. Det første du møter når ferja legg til kai er ei anleggssone. Lakseslakteriet Salten 950 er i gang med ei storstilt utbygging.
Næringslivet er avhengig av skulen, reknestykket er enkelt: Dei som skal bu og arbeide her treng skule og barnehage til ungane sine.
Men mange lærarar nærmar seg pensjonsalder. Få utdannar seg for framtida. Nord-Noreg går tom.
I fjor haust, då Khrono gjorde i oppteljing på dei 10 offentlege institusjonane som utdannar lærarar i Noreg, mangla 25 prosent av studentane som var tiltenkt ei utdanning for 1. - 7. og 5.-10.-trinn i grunnskulen. Nord universitets campus i Bodø er blant dei aller verst stilte:
I oktober 2022 stod 74 av 10 studieplassar tomme.
«Alvorleg», var den gjennomgåande kommentaren, mellom anna frå statsråd Ola Borten Moes statssekretær i Kunnskapsdepartementet, Oddmund Hoel (Sp). Han var «veldig sikker på at det ikkje er ei enkel årsak». Heller ikkje, sa han til Khrono, kunne han by på «noko trylleformular eller quick fix».
Svara på korleis krisa skal handterast, korleis skulen på Sørarnøy skal skaffe kvalifisert arbeidskraft til å undervise ungane til arbeidarane i det blomstrande næringslivet, var det heller ikkje lett å få auge på.
Men kva om det finst nokon der ute, som skulle, men ikkje kunne? Som ville, men ikkje torde? Som har hatt har for mange plikter der heime? Som når dei berre får kjennskap til kva som er mogleg, kan ta steget inn i ei lærarutdanning og bli gode lærarar i lokalsamfunna dei lever i?
Nord universitetet er i gang med å undersøke dette.
I løpet av nokre vintermånader har representantar frå universitetet turnert i så godt som alle kommunar i heile Nordland gjennom prosjektet Lærer i nord. Kommunane er stort sett ivrige samarbeidspartnarar, til liks med lokale pizzarestaurantar, i håp om utløyse den berømte effek
