Fagpressenytt

... vel å søkja – eller ikkje søkja – støte, lån eller eigenkapital. Ofentleg innovasjonspolitikk byggjer på eit ønske om å reta opp marknadssvikt ved å bidra med kapital til lønsame prosjekt som ikkje får tilstrekkeleg privat finansiering. Tidlegare forsking har i hovudsak analysert efekten av verkemidla for dei som har fåt finansiering, medan denne studien fokuserer på steget før søknad: etablerarane sine vurderingar og motiv. Studien byggjer på ei nasjonal spørjeundersøking reta mot norske verksemder, der 439 respondentar identifiserer seg som etablerarar. Relativt få har søkt dei ulike verkemidla, særleg eigenkapital frå Investinor og såkornfonda. Dei viktigaste årsakene til å søkja er behov for finansiering av drift, forsking og utvikling eller skalering og vekst. For dei som ikkje søkjer, er manglande behov, irrelevans for verksemda og låg sannsynlegheit for tilslag dei mest vanlege forklaringane. Eit sentralt funn er likevel at uventa mange etablerarar peikar på manglande kjennskap til ordningane og opplevd byråkrati som viktige barrierar, særleg knyt til Innovasjon Norge. Resultata indikerer at tilgangen til ofentlege kapitalverkemiddel i stor grad blir forma av informasjonsog administrative hindringar og ikkje berre av verksemdene sine finansielle behov eller ambisjonar. Studien bidreg med ny innsikt i dimensjonane som påverkar etablerarar sine søknadsval, utan å evaluera den samfunnsøkonomiske efekten av tildelt kapital. Ofentlege verkemiddel for å finansiera nyskaping og vekst gjennom kapitaltilførsle til unge verksemder er ein viktig del av innovasjonspolitikken i dei fleste land, også i Noreg (Hall & Lerner, 2010). Motivasjonen er å bidra med finansi ering av bedrifts- og samfunnsøkonomisk lønsame prosjekt som ikkje får tilstrekkeleg finansiering frå ordinære private investorar og långjevarar, altså det som typisk vert kalla marknadssvikt. Mangelfull tilgang på privat kapital til forventa lønsame prosjekt kan tilskrivast ulike vurderingar av prosjektet, omfanget av kapitalkjeldene, eksterne verknader som private aktørar verdset mindre enn samfunnet, eller generell uvisse og informasjonsasymmetri rundt prosjektet. Målet er vanlegvis at ofentleg kapital ikkje skal erstatta privat kapital, men heller verka utløysande på han ved å både balansera risiko, men samstundes behalda den private kapitalen si risikoeksponering og sine incentiv (Howell, 2017). Dei finansielle verkemidla1 representerer ulike former for kapital, der dei største bidraga er støtte eller lån frå Innovasjon Noreg og eigenkapitalinnskot frå enten det statseigde investeringsselskapet Investinor eller eitt av fleire statsstøtta såkornfond.
Det er til dels omfattande forsking på om slike skattefinansierte verkemiddel er effektive og forsvarar dei midlane som er brukte, dvs. finansierer reelt verdiskapande prosjekt og faktisk bidreg til meir privat kapital (Hall & Lerner, 2010). Eit relevant eksempel er Kisseleva (2025), som gjennomfører ein samleanalyse av dei fire vikti
gaste kapitalverkemidla i Noreg: støtte og lån frå Innovasjon Noreg og eigenkapital frå Investinor eller statsstøtta såkornfond. Ho finn så langt at målretta tilskot til dei mest kapitalavgrensa oppstartsverksemdene skaper særleg store og vedvarande gevinstar i innovasjon og vekst, medan ofentlege lån i hovudsak går til verksemder som allereie er på sterke vekstbaner. Verknaden av eigenkapitaltiltak er avhengig av orienteringa mot dei private kapitalmarknadene. Sjølv om dette held oppe ein sertifiseringspremie i verdsetjing, gjev det ikkje varige driftsmessige gevinstar samanlikna med privatfinansierte verksemder. Difor er utforminga og styringa av eigenkapitalprogramma minst like viktig som sjølve kapitaltilførsla. Desse finansieringsprogramma er ikkje substitutt, men komplement, der kvar ordning støttar ulike typar verksemder og ulike fasar.2
Vi undersøkjer kva som skjer før verkemidla vert utløyste: Kvifor søkjer eller ikkje søkjer etablerarar av nystarta selskap ofentlege kapitalkjelder? Prosessen er todelt. Først må søkjaren, typisk ein etablerar eller hovudeigar av ei slik verksemd, vurdera om ho eller han ønskjer å søkja på eit verkemiddel, og så – om dei vel å søkja – er det tildelingsprosessen i det ofentlege verkemiddelapparatet som avgjer om dei får kapital eller ikkje. Analysar og evalueringar av efekten av ulike verkemiddel ser typisk på dette kvar for seg og i dei fleste tilfelle berre på dei prosjekta som faktisk både har søkt og fått kapital. Døme er Wifstad et al. (2022), Oslo Economics AS (2023), Grünfeld et al. (2013) og Grünfeld et al. (2009). Andre arbeid, som Kisseleva (2025), samanliknar dei som har søkt og fått tilslag, med dei som fekk avslag. PÖYRY (2010) er ei brei, omfattande evaluering som også inneheld ei spørjeundersøking retta mot verksemder. Fokuset i tidlegare forsking og evalueringar er primært på korleis ein opplever Innovasjon Noreg sine ulike tilbod, og ikkje på søkjaren sin eigen motivasjon for å søkja eller ikkje. Vårt fokus er nettopp på vurderingane i steget før søknaden – om ein skal søkja eller ikkje søkja. Sentralt i slike vurderingar er truleg både korleis verkemidla er utforma, og slik sett om dei passar for prosjektet, men også informasjonsfriksjonar, dvs. inntrykk, haldningar, mangel på kjennskap og kompetanse hjå potensielle søkjarar. Våre resultat bidreg til betre forståing av avgjerda om å søkja eller ikkje søkja, men vi analyserer ikkje verken om avgjerdene om å tildela eller ikkje har vore optimale frå eit privat- eller samfunnsmessig perspektiv, eller verknadane av tildelt kapital på verksemder.
Overordna forventar vi at årsakene til at ein søkjer enten er at ein treng meir finansiering for å utvikla, driva og/eller skalera sitt nye selskap, eller at støtte, lån eller eigenkapitaltilskot av denne typen er særleg attraktivt samanlikna med andre, typisk private, finansieringsalternativ (Hall & Lerner, 2010). I tillegg kjem gjerne det at søkjaren vurderer at kjenneteikn, potensial og risiko ved prosjektet gjer det sa